Special! - Νόμπελ Φυσικής 2026 - Ψαρεύοντας Νετρίνα στον Πάγο (feat. Δημήτρης Κάντζας)

Special! - Νόμπελ Φυσικής 2026 - Ψαρεύοντας Νετρίνα στον Πάγο (feat. Δημήτρης Κάντζας)

Specials!  · 

Διάρκεια 00:52:24 · Download

Επιστρέφουμε μετά από μεγάλη παύση, και μάλιστα με ένα επεισόδιο τριών ηπείρων! Το Νόμπελ Φυσικής 2026 πήγε στα νετρίνα, οπότε καλούμε τον «resident neutrino expert» του podcast, τον αστροφυσικό Δημήτρη Κάντζα. Από τον Pauli και τις τρεις «γεύσεις» των νετρίνων μέχρι ένα κυβικό χιλιόμετρο πάγου στον Νότιο Πόλο, εξηγούμε πώς το IceCube του Francis Halzen «ψάρεψε» κοσμικά νετρίνα 100 φορές πιο ενεργητικά από ό,τι φτιάχνει το LHC.

(00:00:00) Pre-show: Επιστρέφουμε, επεισόδιο τριών ηπείρων
(00:01:22) Intro
(00:01:37) Νόμπελ Φυσικής 2026: νετρίνα (ή νετρίνο;)
(00:05:37) Ο Δημήτρης στο NYU Abu Dhabi
(00:07:13) Του χρόνου; Σκοτεινή ύλη, BAO & ο Michio Kaku
(00:09:25) Τι είναι τα νετρίνα: Pauli, Fermi & τρεις γεύσεις
(00:11:15) Ταλαντώσεις & ηλιακά νετρίνα
(00:13:15) Κοσμικά νετρίνα, 100 φορές πάνω από το LHC
(00:18:26) Από πού έρχονται: πρωτόνια, μαύρες τρύπες & ακτίνες γάμα
(00:20:55) NGC 1068: νετρίνα χωρίς ακτινοβολία γάμα
(00:24:07) Francis Halzen & το IceCube στον Νότιο Πόλο
(00:25:32) Πώς πιάνεις ένα νετρίνο: Cherenkov μέσα στον πάγο
(00:27:27) Ο θόρυβος των νετρίνων είναι... νετρίνα
(00:32:51) Γιατί τα νετρίνα δεν θέλουν διάστημα
(00:33:54) IceCube-Gen2, KM3NeT & το πιο ενεργητικό νετρίνο
(00:37:55) Νετρίνα μέσα από βουνά: POEMMA & GRAND
(00:41:28) Βαθμολογούμε το Νόμπελ
(00:43:24) Outro
(00:43:38) Post-show: Η ζωή στο Άμπου Ντάμπι

📝 Απομαγνητοφώνηση επεισοδίου ▾

[0:00:00] Λοιπόν, κάναμε μεγάλη παύση. Ήδη οι ακροατές ανησύχησαν, αλλά επιστρέφουμε. Επιστρέφουμε και με επεισόδιο Νόμπελ, επιστρέφουμε και με καλεσμένο, γνώριμο καλεσμένο. Λοιπόν, μαζί μας είναι ο Δημήτρης. Έχουμε γράψει στο παρελθόν επεισόδιο για τα νετρίνα, όταν ήτανε τότε στη Γαλλία, στο εργαστήριο θεωρητικής φυσικής στο Ανεσί, που τον είχα επισκεφθεί κιόλας. Ενώ τώρα άλλο ένα επεισόδιο τριών ηπείρων για το podcast μας. Εγώ είμαι στην Αμερική, ο Θέμος είναι στην Ευρώπη, ας πούμε, αφού αποφάσισαν να φύγουνε από την Ευρώπη. Εμ, και ο Δημήτρης είναι από το Άμπου Ντάμπι. Γεια σου, Δημήτρη, καλώς όρισες. Γεια σας παιδιά, τι κάνετε? [0:00:48] Είναι γνώριμη φωνή. Ήταν στο επεισόδιο 704, το οποίο ήταν η σεζόν που λέγαμε για τα τα θέματα της επιστήμης φυσικής που δεν καταλαβαίνουμε καλά και βλέπω η επιτροπή άρχισε να δίνει Νόμπελ τώρα σε αυτά τα. [0:01:05] Είχαμε μιλήσει, είχαμε μιλήσει πολύ hot θέμα και είχαμε κάνει το λάθος στο τέλος να μην αναφέρουμε ότι περιμένουμε Νόμπελ. [0:01:14] Για το για τα νουτρίνα ε και το ice cube. Ναι. Ε, ήρθε τελικά, εντάξει, το… Ήρθε η επιβεβαίωση. Ε, λοιπόν, για όσους δεν το έχουνε δει, δεν το έχουν διαβάσει, το Νόμπελ Φυσικής για το 2026, ε, πήγε στα Νετρίνο. Νετρίνα? [0:01:47] Νετρίνα, ρε συ, εντάξει. [0:01:48] Ναι, θέλινικά Νετρίνα. Εμ, κυρίως και για το πείραμα το IceCube. Θα πω μετά ποιος ήτανε, τι είναι το IceCube και λοιπά. Ε, να πω ότι είναι ευχάριστο ότι επέστρεψε στη φυσική, ενώ είναι καθαρά αστροφυσική στο το πείραμα. [0:02:04] Μχμ. [0:02:05] Ε, μα ε φαίνεται ίσως ένα είδους, όχι κύκλος ακριβώς, ότι ξέρεις πάει λίγο από δω, λίγο από εκεί. Δηλαδή του χρόνου λογικά θα πάει σε τίποτα υλικά, κάτι τέτοιο, δεν ξέρω. Το το θα πω καταγράψτε το, αλλά είναι καταγεγραμμένο γιατί υπάρχει το επεισόδιο, οπότε του χρόνου που θα πούμε τα Νόμπελ 27 να δούμε αν θα είναι σε material science, solid state physics και σε τέτοια πράγματα. Εκεί ποντάρω εγώ θα πάει. Εμ, θα πω λίγο όπως το κάνουμε κάθε φορά, μπορεί και να μην το κάνουμε κάθε φορά, αλλά θα πω εγώ λίγο την επαφή μου, που δεν κάνω νετρίνο, νετρίνα. Πω πω, το έχω συνηθίσει στα αγγλικά που το λέω νετρίνος και το σκοτώνω. Εμ, σε μένα τα νετρίνα είναι μάλλον πρόβλημα, δεν ξέρω, σε αυτά που κάνω εγώ. Εντάξει, εγώ κάνω X-rays, απλά συνήθως ε υπάρχουνε, τώρα θα μας πει και ο Δημήτρης, σε κάποια papers έχω δει που συνδέουνε, ε, παραγωγή νετρήνων στο X-ray corona. Υπάρχουνε κάποια τέτοια και σε βάση jet, ας το πούμε, που και αυτό μπορεί να θεωρηθεί ότι μπορεί να είναι το X-ray corona. Οπότε κάπου εκεί, ε, μπορεί ίσως να, να συνδεθεί και νομίζω το ‘χω δει και σε κάτι papers που είναι για, ε… ότι κάνει γρήγορα cooling, παγώνει η κορώνα και το βλέπουμε αυτό στα X-rays και μετά μπορεί να δεις και access σε νετρίνα από την ίδια αστροφυσική πηγή, οπότε μπορεί κάποιο event να… γιατί προφανώς έχουνε κινητική ενέργεια τα νετρίνα, έτσι, οπότε όπως φεύγουνε και μπορούν να πάρουν. Δεν ξέρω αν λέω βλακείες, Δημήτρη, αλλά προσπαθώ να βρω, να θυμηθώ papers που έχω διαβάσει που κάπως να συνδέουνε το, τα exeres που κάνω εγώ και τα νετρίνα. Τουλάχιστον. [0:03:57] Ναι, όχι βλακείες, δεν με ακούγεται καθόλου βλακείες. Περιμένω να δω πώς θα το κλείσεις ότι είναι πρόβλημα για εσένα. [0:04:05] Α, πώς είναι πρόβλημα για… Γιατί όταν στο ICD είναι κάπου εκεί στο βάθος. Πολύ πιο πάνω. Ε, είναι σε σε υψηλές ενέργειες. Τουλάχιστον αυτά. Κοιτάξτε, υπάρχουν και χαμηλής ενέργειας τα ηλιακά νετρίνο, νετρίνα. Ε, αλλά εντάξει, ποιος ασχολείται με αυτά? Ε, Θέμο, εσύ ξέρεις τι είναι τα νετρίνα? Ε, δεν τα είσαι… Πρώτη φορά τα ακούω. Πρώτη φορά, ναι. Το το το αστείο είναι εκείνο πάντα που σου λένε ότι περνάν τα δισεκατομμύρια νετρίνο, νετρίνα. Θα το κάνω συνέχεια λάθος. Ωραία. Ε, τα δισεκατομμύρια νετρίνα περνάνε μέσα από το σώμα σου, ξέρω γω, κάθε κάθε δευτερόλεπτο. Ναι, και μέσα από τη Γη και τέτοια. Το οποίο είναι εντυπωσιακό. Κάτι άλλο που θέλω να πω, έτσι γιατί μην το κάνω μονόλογο, είναι ότι υπήρχε και μια περίοδος που μπορεί, που θεωρούσαν ότι μπορεί τα νετρίνα να είναι σκοτεινή ύλη, ε, αλλά νομίζω πλέον δεν το πιστεύει αυτό κανείς, απ’ ό,τι έχω, ε, καταλάβει. Εμ… Κοίτα, ακόμα είναι υποψήφιο σωματίδιο σκοτεινής ύλης, απλά δεν είναι το κυρίαρχο, δεν είναι dominant. [0:05:19] Μ’ αρέσει που στα αγγλικά χρησιμοποιούν και τη λέξη elusive, που [0:05:23] Elusive. [0:05:23] είναι ωραία λέξη, αλλά δεν ξέρω στα ελληνικά πώς μεταφράζεται αυτό. Ε, Θέμο, εσύ που είσαι και [0:05:29] Ναι, δεν ξέρω. Εσύ που είσαι και της εκφόρδης. Όχι. Ε, ωραία. Πριν πούμε για το Νόμπελ, να μας πεις λίγο, Δημήτρη, έτσι πολύ συνοπτικά τώρα τι κάνεις εκεί στη νέα σου θέση, πώς δόξασε στο στο Αμπουτάμπι, έτσι τα ερευνητικά σου ενδιαφέροντα. [0:05:50] Λοιπόν, ναι, νέα θέση Abu Dhabi, Πανεπιστήμιο Νέα Υόρκη, New York University Abu Dhabi. Είμαι ένα χρόνο πλέον. Εμ, έχω πάρει fellowship εδώ πέρα, οπότε μπορώ και κάνω ό,τι θέλω. Άρα έχω πιάσει ό,τι ανοιχτά project είχα αφήσει στο μεταπτυχιακό, διδακτορικό, πρώτο postdoc. Όποιος περνάει δίπλα και μου λέει θέση, λέω θέλω. [0:06:16] Ό,τι έχει μείνει στο overlay, που δεν έγινε ποτέ submit. Θα χρειαστώ μια τέτοια θέση γιατί έχω πολύ stock από κάποια project που δεν έχουνε γίνει ακόμα. [0:06:26] Ισχύει, ισχύει. Ε, όχι, κοίτα, λίγο προσπαθώ σε γνώριμα αντικείμενα, έτσι, X-ray binaries, ε, να υπάρχει acceleration σωματιδίων. Κάποια στιγμή στο παρελθόν είχα δουλέψει και άμα υπάρχουνε neutrinos, άμα παράγονται neutrinos, νετρίνα, ε, από τέτοιες πηγές. Ε, το ‘χω αφήσει λίγο. Τώρα με το Νόμπελ το ‘χω πάρει λίγο πάλι ζεστά. Στη Γαλλία αυτά που έκανα ήταν να ακουμπάω λίγο πίδακες και dark matter. Όλο αυτό συνεχίζει. Έχει πολύ ενδιαφέρον και πολύ, πολύ ψωμί. Ε, spoiler, αλλά όχι, δεν λέω τίποτα. Θα το αφήσω στο του χρόνου. [0:07:11] Του χρόνου το Νόμπελ. [0:07:12] Έτσι. [0:07:13] Δεν θα πάει solid state δηλαδή, σύμφωνα με τον Δημήτρη. [0:07:18] Ε, κοίταξε να δεις, υπήρχε πριν μερικές εβδομάδες, υπήρχε μία έτσι ανακοίνωση για κάποια πολύ ενδιαφέροντα αποτελέσματα dark matter related σε κάποιο πείραμα. [0:07:30] Μχμ. [0:07:31] Δεν νομίζω θα δώσουνε Νόμπελ για κάτι τέτοιο. [0:07:35] Όχι, θα πρέπει να βρεθεί. [0:07:35] Τόσο εύκολα, τόσο. Ναι, ναι, ναι. Αλλά να, θα δούμε, θα δούμε. Εδώ είμαστε, το καταγράφουμε, θα δούμε. [0:07:41] Θα σου, θα σου πω, πάνω σε αυτό που λες, μπορεί να δούμε κάνα Νόμπελ, ε, όχι ακριβώς για Dark Matter, αλλά μπορεί να δώσουνε μέσα από το ή από το Euclid ή από το Desi με τα Baues, τα baryonic acoustical relations, κάνα τέτοιο. Μήπως άμα ξεμείνουν από ιδέες εκεί στην επιτροπή τα επόμενα χρόνια. Γιατί είναι μια… Εντάξει, αυτό είναι και με το inflation βέβαια, αλλά κάτι τέτοιο μπορεί. Αλλά για να δώσουν για dark matter θα πρέπει να βρεθεί ακριβώς το τι είναι. [0:08:16] Ναι. [0:08:17] Αν είναι σωματίδιο ή αν είναι. [0:08:19] Ναι. [0:08:21] Δεν ξέρω άκυρο αυτό, αλλά είδα προχθ- μπορεί να ήταν και χθες, που αυτός ο Μικιοκάκου, εκείνος ο με τον Μικιοκάκου, ναι, ο… Ναι. Είπε ότι… Τώρα αυτός άκου τι είπε, μάλλον χρειάζεται λίγη προσοχή γιατί έχουνε πέσει οι πωλήσεις στα βιβλία, πιστεύω. Γιατί είπε λέει ότι μπορεί να μην υπάρχει dark matter, αλλά να είναι βαρύτητα που κάνει leak, ότι έχει φεύγει, ξέρω γω, έχει διαρροή σε παράλληλα σύμπαντα. [0:08:53] Ω, μμ, μμ. [0:08:55] Βαρύ. [0:08:55] Οκέι. [0:08:56] Βαρύ. Μάλλον οι πωλήσεις πέσανε. Τέλος πάντων. [0:08:58] Ναι. [0:09:00] Ε, οπότε συνεχίζει. Τα νετρίνα υπάρχουνε δηλαδή στο, στο ερευνητικό τους ενδιαφέρον ακόμα με τον έναν ή τον άλλο τρόπο. [0:09:11] Νόμιζα θα ρώταγες άμα υπάρχουνε γενικά και είχα ξεκινήσει να μετράω πόσα Νόμπελ δώσανε για να πείσουνε τον Γιώργο ότι υπάρχουν τα νετρίνα. Α. Ναι, ναι, είναι ακόμα στα ερευνητικά μου ενδιαφέροντα. [0:09:23] Οκέι. [0:09:25] Να ξεκινήσουμε λίγο από τα λίγο τα πολύ βασικά, τι ήταν η τρίνα και μέχρι το Νόμπελ τι δουλειά είχε γίνει στο high level, ξέρω γω, για όσους δεν έχουνε ιδέα τι είναι. Το… Υπάρχει σε μένα να ξεκινήσω εγώ; Εμ… Για πες εσύ ναι από το, πες το δικό σου, τη δικιά σου εκδοχή και θα δούμε. [0:09:50] Ωραία. Η δικιά μου εκδοχή λέει ότι μιλάμε τώρα για ένα σωματίδιο, υποατομικό σωματίδιο, το οποίο ήδη από τη δεκαετία του 1930, ε, υπήρχανε θεωρητικές προβλέψεις ότι πρέπει να υπάρχει ένα σωματίδιο το οποίο θα φέρει κάποια ενέργεια μετά από μια διάσπαση, την διάσπαση Β. [0:10:11] Μχμ. [0:10:11] Και αυτή είναι η θεωρητική δουλειά του Παουλή. Και μερικά χρόνια αργότερα ο Φέρμι δίνει και το όνομα στο σωματίδιο αυτό σαν νιουτρίνο. Αλλά περνάνε αρκετά χρώμα, αρκετά χρόνια μέχρι το 56, 1956, όπου γίνεται στην ουσία η πρώτη επιστημονική επιβεβαίωση. [0:10:31] Ανακάλυψε ένα του σωματίδιο αυτό καθ’ εαυτό. [0:10:35] Ακριβώς. Και μετά βέβαια, μιλάμε τώρα και για μια εποχή όπου η όλη πληροφορία δεν διαδίδεται με τον ίδιο τρόπο, άρα βραβείο Νόμπελ δόθηκε το 1995, άρα άλλα 40 χρόνια αργότερα. Εμ, γενικά μιλάμε για σωματίδιο το οποίο το παρατηρούμε σε 3 διαφορετικές γεύσεις, όπως ονομάζεται. Εμ… Όπως έχουμε τα ηλεκτρόνια, μυόνια και τα Τ, που είναι όλα αρνητικά φορτισμένα, αλλά πιο βαριά. Το καθένα έχει, το καθένα έχει το, το νετρίνο του. [0:11:13] Ακριβώς. [0:11:15] Εγώ έχω ξεκινήσει με τα νετρίνα. Νομίζω το είχα πει και στο προηγούμενο επεισόδιο, το 2000, που ήταν τότε με τα, οι ταλαντώσεις των νετρίνων, που ήταν τα πρώτα πειράματα. Το οποίο… Ουσιαστικά τα νετρίνα ξέρουμε ότι έχουν πολύ μικρά μάζα, δηλαδή κάτω από το ένα εκατομμύριο οστό του ηλεκτρονίου, ξέρω πω. Και ταυτόχρονα δεν ξέρουμε ακριβώς πόση είναι η μάζα τους, αλλά ξέρουμε ότι εναλλάσε- αλλάζει. Δηλαδή το ένα τύπου νετρίνο μετατρέπεται σε ένα άλλο τύπου. Νομίζω από ηλιακά νετρίνα είχε βγει αυτό σε πρώτη φάση. [0:11:59] Ναι, αν θυμάμαι καλά, αυτό ήτανε που παρατηρούσανε, που υπήρχε θεωρητική πρόβλεψη για τις ποσοστώσεις στα νετρίνα και επειδή τα νούμερα… αυτά νομίζω οι Γιαπωνέζοι με τα καμιοκάντε δεν το είχανε κάνει, αν δεν κάνω λάθος. [0:12:12] Ναι, ναι, και το 98, κάπου εκεί. [0:12:15] Ναι, και επειδή βρίσκανε διαφορετικές ποσοστώσεις, κατάλαβαν ότι θα πρέπει, καθώς ταξιδεύει το νετρίνο, να αλλάζει μορφή, ξέρω γω, να το πω έτσι. [0:12:24] Μχμ. Ε, οπότε αυτό ήταν το πιο ενδιαφέρον για τα νετρίνα, νομίζω, που δεν και δεν έχει κατανοηθεί πλήρως και δεν και είναι πειραματικό, ενώ πειραματικά βρέθηκε το τυπικό μοντέλο, δεν έλεγε τίποτα για τέτοια πράγματα, για ταλαντώσεις και τέτοια και είναι εκφαντομηχανικό. Ε, αλλά νομίζω τώρα αυτά που γίνανε και με το Νόμπελ δεν έχει σχέση τόσο με ταλαντώσεις. Είναι ένα διαφορετικό α- θέμα των νετρίνων, ότι είναι πάρα πάρα πολύ, με πολύ πολύ μεγάλη ενέργεια, αν δεν κάνω λάθος. [0:13:08] Ναι. [0:13:08] Αυτό δεν ήτανε το το το βασικό που μετρήσαν σε αυτό το πείραμα που πήρε το Νόμπελ? [0:13:15] Βα- βασικά, ε, να διευκρινίσω μια μια μια διαφορά είναι ότι για τα ηλιακά νιουτρίνος, αυτό που έλεγες τώρα με το oscillations, μιλάμε για neutrinos της που κουβαλάνε ενέργεια της τάξης του MeV, δηλαδή εκατομμύρια EV. [0:13:35] Μχμ. [0:13:35] Και έχουνε, γι’ αυτό λέγονται και ηλιακά, έχουνε προέλευση τον Ήλιο. [0:13:39] Απ’ τον Ήλιο. [0:13:40] Ναι. Αυτό που έγινε με το IceCube είναι ότι έχουνε παρατηρήσει για πρώτη φορά neutrinos τα οποία παράγονται με διαφορετικό τρόπο. Δεν έχουν δηλαδή να κάνουνε με fusion, έχουν να κάνουνε με επιτάχυνση σωματιδίων, τα οποία όταν θα αντιδράσουνε με άλλα σωματίδια και ειδικά αν τα πρώτα θα έχουνε πάρα πολύ μεγάλες ενέργειες, θα δημιουργήσουνε αυτό που λένε ε, cascades, ε, να να να διασπώνται και να παράγουνε δηλαδή πολλά δευτερογενή σωματίδια, μεταξύ αυτών και neutrinos, τα οποία θα έρθουν εδώ πέρα στη Γη και θα κουβαλάνε ακόμα ενέργειες της τάξης του ένα εκατομμύριο ή και ένα δισεκατομμύριο περισσότερο από αυτά που έρχονται, από αυτά που έχουν τα τα ηλιακά. [0:14:38] Μχμ. Ενδιαφέρον που διάβασα όταν διάβαζα για αυτή την ιστορία είναι ότι τα πιο, τα πιο γρήγορα σωματίδια σε ενέργεια που μπορούμε να παράγουμε εμείς είναι στον, ξέρεις, στο CERN εκεί, στον LHC, που αυτά είναι 100 φορές λιγότερο ενεργητικά από αυτά τα νετρίνο. [0:15:01] Ακριβώς. [0:15:02] Ε, και όχι μόνο αυτό, αυτό είναι το ένα. Το δεύτερο είναι ότι, ε… έρχονται από την άλλη άκρη του σύμπαντος. Δηλαδή όχι δίπλα. Στο CERN, ας πούμε, να πας δίπλα δεν θα καταλάβεις τίποτα, ξέρω γω, δεν θα μετρήσεις τίποτα έξω από το… Δηλαδή οδηγάς από πάνω, δεν έχεις ιδέα ότι έχεις επιταχυντή από κάτω, αλλά αυτά τα νετρίνα τα… ξέρεις, έρχονται από την άλλη άκρη του σύμπαντος και φωνάζουν ουσιαστικά ότι α, είμαστε εδώ παιδιά. Ε, και απ’ ό,τι θυμάμαι είναι πάρα πολύ λίγα έτσι το, δηλαδή μιλάμε τώρα για αυτά τα πολύ πολύ υψηλής ενέργειας. Τα πρώτα νομίζω τα είχανε, τους είχαν βάλει και ονόματα κιόλας, το Big Bird και κάτι τέτοια, τα πρώτα. [0:15:50] Ακριβώς. [0:15:50] Επειδή είναι τόσο σπάνια. [0:15:53] Και μετράνε πραγματικά ένα. [0:15:54] Εγώ δεν ξέρω πόσα έχουνε μετρηθεί, δηλαδή δεν είναι πολύ συνήθεια αυτά. [0:16:01] Εμ, νομίζω, κοίτα τώρα, ακριβή αριθμό κι εγώ δεν θυμάμαι. Μιλάμε για κάποιες εκατοντάδες, νομίζω. Τα αστροφυσικά. [0:16:10] Οκέι. Στη δεκαετία, ξέρω γω. [0:16:12] Σε 10 χρόνια, να. [0:16:13] Στη δεκαετία, ναι. Ναι. Και δηλαδή πολλές φορές όταν βλέπω άλλες εργασίες όπου ψάχνουνε correlation από neutrinos με κάποιες αστροφυσικές πηγές, πάντα καταλήγουνε στο να υπάρχει, ξέρω γω, καμιά δεκάδα ή μερικές δεκάδες neutrinos. [0:16:32] Υποψήφιο. [0:16:33] Υπο- ακριβώς, ναι. Ε, άρα συνολικά τα όλα τα αστροφυσικά neutrinos που έχουμε, που έχει εντοπίσει ειδικά το IceCube, ε, [0:16:42] Μχμ. [0:16:42] είναι και κάποια, κάποια, κάποιες εκατοντάδες. [0:16:48] Οκέι. Και… [0:16:52] Να πω, να πούμε εδώ ότι ουσιαστικά το να ανιχνεύσεις νετρίνο σε τόσο υψηλή ενέργεια είναι αυτό που λέει πριν ο Δημήτρης, ε, σου, σου υποδεικνύει ότι υπάρχει και ένας άλλος μηχανισμός που λειτουργεί σε υψηλές ενέργειες. Άρα, κατ’ επέκταση, η θεωρία που έχεις ότι α, μπορεί κοντά στις μαύρες τρύπες να επιταχύνονται σωματίδια και λοιπά, μάλλον είναι σωστή, εφόσον βλέπουμε ένα ακόμα, ε, προϊόν, έτσι, byproduct, να το πω έτσι, γιατί θα το έλεγα byproduct τα νετρίνα, αν θεωρήσουμε ότι, ξέρεις, ή τα έξες ή το ράδιο απ’ το jet είναι το main mechanism, ξέρω γω, είναι κάπως byproduct. Οπότε δεν είναι μόνο, γιατί θα πει κάποιος, καλά, δώσανε Νόμπελ επειδή βρήκαν τα νετρίνα, αφού ξέραμε ότι υπάρχουνε. Δεν είναι τόσο απλό, γιατί ουσιαστικά είναι η προέλευση, το origin που το… Και φυσικά το πείραμα, έτσι, που είναι αρκετά καινοτόμο. Ε… Το… Να πούμε λίγο για την προέλευση, γιατί εντάξει, τελειακά νετρίνα υποτίθεται τα καταλαβαίνουμε, είναι η διαδικασία της σύντησης, ξέρω γω, σύντηξης, είναι κάποιο παράγωγο αυτής. Κατά πόσο είμαστε σίγουροι για την… πού προέρχονται αυτά τα πολύ ενεργειακά αστροφυσικά νετρίνο? Δηλαδή αυτά που λέμε τώρα είναι αποδεδειγμένα, είναι εικασίες, σε τι φάση βρισκόμαστε το… [0:18:26] Κοίτα, ξέρουμε πολύ καλά τον φυσικό μηχανισμό παραγωγής, γιατί είναι κάτι το οποίο, όπως είπες και εσύ πριν, μπορούμε να δούμε στο CERN. Έχεις [0:18:36] ΟΚ. [0:18:36] πρωτόνια, τα οποία επιταχύνονται σε πολύ μεγάλες ενέργειες και όταν αυτά θα συγκρουστούνε με άλλα πρωτόνια ή με άλλα φωτόνια, ας μείνουμε σε ένα πιο απλό παράδειγμα, ότι πρωτόνια με πάρα πολύ υψηλές ενέργειες θα συγκρουστούνε πάνω σε πρωτόνια τα οποία είναι θερμικά, δεν έχουνε πολύ μεγάλες ενέργειες. [0:18:58] Μχμ. [0:18:59] Αυτή η σύγκρουση θα δημιουργήσει δευτερογενή σωματίδια, αυτά τα προϊόντα που ονόμασε και ο Γιώργος, και μέσα σε αυτά είναι και νιουτρίνος. [0:19:11] Οκέι. [0:19:13] Αυτή τη διαδικασία την ξέρουμε πολύ καλά. Δηλαδή, όντως μιλάμε τώρα για δεκαετίες που το μελετάνε και στο CERN. Το θέμα είναι ότι δεν ξέρουμε ακριβώς ποια είναι η κατανομή όλων, η κατανομή, μιλάω στον χώρο, όλων αυτών των σωματιδίων, των πρωτονίων, τα οποία επιταχύνονται. Αυτό που έλεγε προηγουμένως ο Γιώργος είναι ότι μπορεί κοντά σε μια υπερμεγέθη μελανή οπή, supermassive black hole, να υπάρχει ένα, ας το ονομάσουμε cloud, ένα σύννεφο από υλικό, να επιταχύνονται και πρωτόνια. Αυτές οι συγκρούσεις προκα- δημιουργούν ένα νιοτρίνος. Πώς ακριβώς τώρα μοιάζει αυτό το κορόνα, δεν ξέρουμε και δεν μπορούμε να το καταλάβουμε από το, από τα neutrinos. Εκεί έρχεται η δουλειά του Γιώργου, ότι μέσω X-rays θα μελετήσει να καταλάβει πώς μοιάζει αυτό το, αυτό το κορόνα. Εμ, και μετά για πολλά χρόνια υπάρχει η θεωρία ότι όταν δημιουργούνται neutrinos, δημιουργούνται και gamma rays, ακτινοβολία γάμα. Και άρα, αν παρατηρούμε ακτινοβολία γάμα σε πολύ μεγάλες ενέργειες, θα περιμέναμε και neutrinos άμα προέρχονται από την ίδια φυσική διαδικασία. Και το ανάποδο. Αν παρατηρήσουμε neutrinos, περιμένεις και ακτινοβολία γάμα πολύ μεγάλης ενέργειας. [0:20:54] Μχμ. [0:20:55] Ένα από τα ενδιαφέροντα, ας πούμε, αποτελέσματα του IceCube είναι ότι κάποια στιγμή κατάφερε να εντοπίσει neutrinos. Τώρα μιλάμε για μερικές δεκάδες neutrinos, όχι για εκατομμύρια, έτσι; Εμ, από μια συγκεκριμένη πηγή, ε, η οποία ονομάζεται NGC 1068. Και την ίδια χρονική στιγμή, όταν ψάξανε, ας πούμε, τα αρχεία και τα ιστορικά δεδομένα, βρίσκανε πολλά neutrinos, αλλά δεν βλέπανε ακτινοβολία Γ. Οπότε να ένα πρόβλημα, για παράδειγμα, που έλεγε και ο Γιώργος νωρίτερα, ότι παρατηρούμε neutrinos, δεν παρατηρούμε ακτινοβολία Γ. Η πρώτη ερώτηση είναι, είναι η θεωρία μας σωστή; Όντως περιμένουμε νιουτρίνος και γκαμαρέι στην ίδια χρονιακ- χρονική στιγμή; Η απάντηση είναι ότι ναι, περιμένουμε. Άρα κάτι άλλο πρέπει να φταίει εκεί πέρα και δεν παρατηρούμε την ακτινοβολία Γ. Άρα απορροφήθηκε ίσως με κάτι για κάποιον. [0:21:54] Ακριβώς. Η απάντηση είναι το ότι η ακτινοβολία Γ δεν κατάφερε να δραπετεύσει. [0:21:59] Ναι. [0:22:00] Έχει, ας πούμε, εντός εισαγωγικών, εγκλωβιστεί μέσα στην πηγή όπου δημιουργήθηκε. Άρα αυτό μας δείχνει κιόλας ότι τα neutrinos είναι ένας άλλος έξτρα, πολύ καλός, ας πούμε, ένα πολύ καλό μέσο να κάνουμε παρατηρήσεις εκεί όπου άλλα μέσα αποτυγχάνουνε. Η ακτινοβολία Γ απορροφάται, ενώ τα neutrinos δραπετεύουν ελεύθερα και ταξιδεύουνε τα εκατομμύρια έτη φωτός για να έρθουνε στη Γη. [0:22:30] Και να πω κάτι έτσι λίγο και με πιο απλά λόγια. [0:22:35] Ναι. [0:22:35] Για να καταλάβει και ο κόσμος ποια είναι η σημασία, είναι ότι όταν έχεις, ε, στη συγκεκριμένη περίπτωση τα νετρίνα υψηλών ενεργειών και έχεις και μια θεωρία που σου περιγράφει έναν μηχανισμό που μπορεί να τα δημιουργήσει, αυτομάτως, ε, θέτει ένα πλαίσιο και κάποια όρια boundaries για τις φυσικές συνθήκες και διεργασίες. Δηλαδή λες, για να έχω αυτά σημαίνει ότι σίγουρα, π.χ. η θερμοκρασία μπορεί να είναι περισσότερο από τόσο. Ή σημαίνει ότι σίγουρα μπορεί να υπάρχει ένα μαγνητικό πεδίο τουλάχιστον τόσο ισχυρό. Ή αντίστοιχα, αν βλέπεις μέχρι ένα συγκεκριμένο σημείο να κατόφλη, να λες αποκλείεται να είναι πιο πάνω από τόσο, κάποια, ε, ποσότητα. Έτσι είναι πολύ σημαντικό αυτό, ειδικά σε… ειδικά από τα X-rays και πάνω, που δεν έχεις τόσα πολλά δεδομένα, όπως μπορεί να έχεις, ξέρω γω, στο οπτικό ή στο υπέρυθρο, που απλά ανοίγεις το τηλεσκόπιο και βλέπεις και απλά μετράς counts. Ε, το να… είναι βασικό κομμάτι και στη βιβλιογραφία και στα συνέδρια, το ότι α, να βάλουμε κάποιο upper limit ή κάποιο boundary ή κάτι τέτοιο. Οπότε κάτι που θα σου δώσει καλή ώρα ένα νετρίνο με μια συγκεκριμένη ενέργεια, αυτομάτως σου θέτει ότι κοίτα, για να είδαμε αυτό σε αυτή την ενέργεια, σημαίνει ότι σίγουρα θα πρέπει να είναι τόσο ισχυρή η πηγή. Κάπως έτσι. Που είναι πολύ σημαντικό κομμάτι και για τα μοντέλα να τα βελτιώνεις και τη θεωρία σου να τη βελτιώνεις φυσικά. [0:24:07] Οκέι. Ε, να πούμε λίγο για το πείραμα; Πώς, εντάξει, ένα ενδιαφέρον στατιστικό για μένα, στατιστικό, ε, ο τύπος που από το Wisconsin, ο… πώς τον είπαμε, το… πήρε το Νόμπελ, ο… [0:24:23] Francis Halzen. [0:24:25] Ναι. [0:24:25] Πήγα να πω Halser, άρα είναι Χ- Χάλσε. [0:24:27] Το οργάνωσε όλο το πείραμα, το πρότεινε αυτά, δεν έχει πάει ποτέ στο… Θα το δει από κοντά. [0:24:32] Αυτό το είχα δει. 300 εκατομμύρια ήταν το project. Είναι PI ο συγκεκριμένος. [0:24:37] Ναι, ναι. Μου φαίνεται λίγο περίεργο, ξέρεις, να έχεις τόσο μεγάλο αυτό, να είσαι υπεύθυνος, αλλά να μην έτυχε ποτέ να να πάει στην Ανταρκτική. Εντάξει, δεν είναι και εύκολο, είναι μεγάλο project, αλλά… [0:24:51] Και κάτι ακόμα, είχαμε πολύ καιρό να δούμε ένα άτομο. [0:24:55] Ναι, ναι. [0:24:56] Πάρα πολύ καιρό. Να είναι ένας μόνο. [0:25:00] Ε… Οπότε αυτό τώρα έχει πολύ ενδιαφέρον γιατί είναι στον Νότιο Πόλο και έχουνε βάλει ουσιαστικά μετρητές, ανιχνευτές μέσα στον πάγο, σκα- και λέγεται ice cube γιατί είναι περίπου ένα κυβικό χιλιόμετρο, κάτι τέτοιο. [0:25:18] Ναι. Είναι ένα χιλιόμετρο βάθος, αλλά μετά από ένα χιλιόμετρο. Δηλαδή έχουνε σκάψει ένα χιλιόμετρο και μετά είναι άλλο ένα προς τα μέσα που είναι… [0:25:27] Που βάζουν τους ανιχνευτές, ναι. [0:25:28] Ναι, και μετά και πλάτος ένα χιλιόμετρο και μήκος ένα χιλιόμετρο. [0:25:32] Ναι. Τα οποία τα έβλεπα, κάνανε ουσιαστικά τρυπάνια μέσα και αφαιρούν το παρό και κατεβάζουνε το, τους ανιχνευτές. Και η φυσική διαδικασία είναι ότι τα νετρίνα, όταν αντιδρούνε κάποια στιγμή με [0:25:51] Ασθενή αλπιδες. [0:25:51] κάποια στοιχεία στο, στον πάγο μέσα, το νερό. Αυτό παράγει κάποια άλλα φορτισμένα σωματίδια. Ε, τα νετρίνα δεν είναι φορτισμένα, αλλά τα φορτισμένα σωματίδια, επειδή στιγμιαία πάνε πιο γρήγορα από την ταχύτητα του φωτός που επιτρέπει το νερό και ο πάγος, πρέπει να απελευθερώσουν αυτή την έξτρα ενέργεια. Ε, και αυτή η ενέργεια είναι που, ε, απελευθερώνεται με ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία, στη συγκεκριμένη περίπτωση με οπτικά και υπεριώδη, οπότε ανιχνευτές είναι οπτική. Ε, είναι αυτή η ακτινοβολία τσερένκοφη η περίφημη, που είναι σαν κώνος με μια πολύ συγκεκριμένη γωνία. Ε, αυτό εντάξει είναι γνωστό από δεκαετίες, δεν είναι καινούργιο. Ε, το καινούργιο νομίζω που έκανα αυτό το πείραμα είναι ότι, ε, βασικά χρειάζεσαι αυτό τον τεράστιο όγκο για να ανιχνεύσεις με ακρίβεια αυτούς τους σκόνους και από πού προέρχονται, το οποίο δεν είναι πολύ εύκολο. Ε, και επίσης είναι πολύ δύσκολο να… Ε, έχει πάρα πολύ θόρυβο και άλλες πηγές γι’ αυτούς τους ανιχνευτές. Πρέπει να τα ξεκαθαρίσεις και να δεις ποια είναι όντως τα νετρίνα, τα αστροφυσικά από εκεί που νομίζεις ότι έρχονται. Αυτή είναι η μεγάλη δυσκολία με αυτό το πείραμα, το οποίο καταφέρανε και και λύσανε. [0:27:27] Ένα ενδιαφέρον στατιστικό εδώ πέρα είναι ότι, εμ, αυτό που είπε ο Γιώργος νωρίτερα, ότι έχει προβλήματα με τα neutrinos, σκεφτόμουν ότι στην πραγματικότητα τα προβλήματα των neutrinos είναι τα ίδια τα neutrinos. Γιατί το βασικό background αστροφυσικών neutrinos είναι neutrinos. Τι σημαίνει αυτό? Τι θέλω να πω? [0:27:50] Α, είναι άλλα νετρίνα δηλαδή. Προσπαθείς να ξεχωρίσεις τα νετρίνα μεταξύ τους. [0:27:54] Ακριβώς. Ακριβώς. Και σκέψου όταν κάνουμε αυτό το correlation και λέμε ότι είδαμε ένα νιουτρίνο αστροφυσικό από αυτή την πηγή, από αυτή την κατεύθυνση και μετά ψάχνουμε σε αυτή την κατεύθυνση τι υπάρχει. Εμ, για παράδειγμα, το πρώτο, η πρώτη μελέτη που έγινε και είπαμε και είπανε ότι οκέι, τώρα έχουμε παρατηρήσει ένα αστροφυσικό νιουτρίνο από μια συγκεκριμένη πηγή, ε, μια πηγή Texas 05 οτιδήποτε, ένα blazar τέλος πάντων. Αυτό το νιουτρίνο έχει 50% πιθανότητα να είναι αστροφυσική, να είναι αστροφυσικό. [0:28:31] Μχμ. [0:28:32] Δηλαδή, αφού περάσεις αυτό το πρώτο φίλτρο και πεις ότι είναι, έχει 50% πιθανότητα να είναι αστροφυσικό και να μην είναι background, αρχίζεις και κάνεις όλη αυτή τη μελέτη, τι ενέργεια κουβαλάει, από ποιο σωματίδιο δημιουργήθηκε, εννοώ από ποιο flavor, από πού έρχεται, ποια είναι η φυσική εκεί πέρα. Οπότε υπάρχει και αυτό το πολύ ενδιαφέρον, ε, στατιστικό. Και ένα δεύτερο που κάποια στιγμή έμαθα και μου έκανε πολύ μεγάλη εντύπωση, είναι ότι όταν κάνουνε την ανάλυση για τα neutrinos, πρέπει και πάλι να ασκήσουνε κάποιο βέτο, γιατί μπορεί να έχει δημιουργηθεί ένα νιουτρίνο πολύ κοντά στο πείραμα iceCube, αλλά να ‘ναι ελαφριά απ’ έξω. Και άρα εντός του πειράματος να έχεις κάποιο contamination και να μην μπορείς πραγματικά να καταλάβεις ποιο ήτανε το νιουτρίνο. [0:29:27] Ναι. [0:29:27] Οπότε για να αποφύγουν όλη αυτή την ταλαιπώρια, μέσα στο ένα χιλιόμετρο αρχίζουν και αφαιρούν και κάποιον, δηλαδή τα τελευταία, τα περιφερειακά, ας πούμε… [0:29:38] Μέτρα, ας το πούμε. [0:29:40] Ναι, ναι, ναι. Τα αγνοούνε. [0:29:42] Δεν τα μετράνε, ναι. [0:29:43] Ναι. Σκέψου το να φτιάχνεις τέτοιο και να πάλι να… να καταλήγεις να κόβεις, ναι. [0:29:50] Ναι. [0:29:50] Οκέι. [0:29:50] Και αυτό που είχα δει εγώ είναι ότι έχει πολλά νετρίνα που δημιουργούνται στην ατμόσφαιρα, που είναι τεράστιο νούμερο, ξέρω γω, 3.000 στο δευτερόλεπτο. Ε… και τα σωστά αυτά που, ξέρεις, τα αστροφυσικά είναι, είπαμε, ξες, κάποια, ένα ντομίνα, ξέρω γω. Οπότε, ε, μία από τις τεχνικές είναι ότι κοιτάνε οι ανιχνευτές είναι προς το, είναι στον πάγο μέσα, αλλά δεν κοιτάνε προς την ατμόσφαιρα, κοιτάνε προς την, προς τη Γη, ας πούμε, ώστε να ανιχνεύσουν νετρίνα που έχουνε φιλτραριστεί. Δηλαδή αυτά που έχουν δημιουργηθεί στην ατμόσφαιρα, ας πούμε, θα έχουνε φιλτραριστεί πιο πολύ περνώντας μέσα από τη Γη παρά τα αστροφυσικά. Γενικά σε αυτό το πείραμα, όπως και στο LIGO που το είχαμε πει, όλο το… η δυσκολία είναι να… να ξεκαθαρίζει το θόρυβο εκεί και να σου μείνει το πραγματικό σήμα. Αυτό είναι. [0:30:46] Και άντε να το κάνεις τώρα αυτό, όχι εδώ δίπλα, όχι στο τηλεσκόπιο της ταράτσας. [0:30:50] Ναι, στην Ανταρκτική. [0:30:51] Ακριβώς. [0:30:52] Ναι, ναι, στην Ανταρκτική. Ε, το άλλο ενδιαφέρον που είδα για αυτό το πείραμα είναι ότι εντάξει, το είναι, είναι μεγάλο. Ε, και εκατοντάδες άτομα από πολλά ερευνητικά ινστιτούτα και το πήρε ο PI, ας πούμε, ο πρώτος, αλλά από πίσω έχει άπειρη δουλειά, ξέρω γω, και άτομα που είναι εκεί και άτομα που πάνε και έρχονται σε πανεπιστήμια μετά που αναλύουν τα δεδομένα. Είναι χαμός. [0:31:23] Ναι. Εντάξει, από την άλλη πρέπει να αναγνωρίζεται και η προσπάθεια του συγκεκριμένου ανθρώπου να πείσει ανθρώπους να επενδύσουνε 300 εκατομμύρια για να βρει νετρίνα που ‘ρχονται από blazer. Οπότε άμα μπει στο χορό των proposals και λοιπά, καταλαβαίνεις ότι είναι αρκετά δύσκολο αυτό. [0:31:50] Μχμ. [0:31:51] Και είναι και, όχι, δεν θέλω να πω skill, αλλά είναι και αυτό σημαντικό. [0:31:59] Ε, επίσης το ίδιο πείραμα είχε βγάλει και ένα, αυτή τη φωτογραφία του Γαλαξία που ήτανε με, με νετρίνα. Ξέρεις πώς υπάρχει σε… κατανομή, ας το πούμε. [0:32:11] Ναι, ναι. Είχε βγει έτσι ένα πράγμα πριν 2-3 χρόνια, απ’ ό,τι θυμάμαι, που ήταν η εικόνα του γαλαξία, αλλά σε σε σε νετρίνο με βάση αυτό, το οποίο ήταν ενδιαφέρον. Ε… Ναι, αυτά το… Ίσως ένα κάτι ακόμα που αξίζει να αναφέρουμε είναι ότι οι επόμενες γενιές, δηλαδή πού πού θα πάει τώρα το… Ίσως και η Δημήτρη εσύ να ξέρεις καλύτερα. Δηλαδή οκέι, αστροφυσικά νετρίνα μεγάλης ενέργειας, ας πούμε, έχουμε βρει κάποια. Ε, τι με τι θα ασχοληθούνε τώρα, ξέρω γω, το ακόμα πιο ψηλές ενέργειες? [0:32:51] Πριν απαντήσεις, Δημήτρη, αυτό, θέλω να πω ότι η διαφορά με τα, ας το πούμε, στα νετρίνα και στην, ας το πούμε, αστροφυσική, στο οπτικό, όχι στο οπτικό, συγγνώμη, στο φως, είναι ότι όλοι οι υπόλοιποι προσπαθούν να τα στείλουν όλα στο διάστημα για να μην έχει όσο το δυνατόν λιγότερο υλικό, λιγότερο θόρυβο. Να στείλουμε το James Webb, να στείλουμε X-ray στο διάστημα, να στείλουμε το LISA, βαρυτικά κύματα στο διάστημα, όλα να τα στείλουμε στο διάστημα να παρατηρούν. Ενώ στα νετρίνα θες όσο το δυνατόν περισσότερο dense, έτσι, υλικό, μήπως αλληλεπιδράσει. [0:33:28] Μχμ. [0:33:29] Είναι εντυπωσιακό. [0:33:31] Δεν γίνεται, δεν μπορείς να έχεις κάτι τέτοιο, ένα τέτοιο πείραμα εκεί έξω. [0:33:35] Καλά, πρέπει να το στο διάστημα, ναι, γιατί δεν θα γίνει τίποτα. [0:33:37] Ναι, ναι, ναι. [0:33:38] Ακριβώς. [0:33:38] Εδώ αυτό που έλεγε ο Θέμος προηγουμένως, ότι βάζεις τα, τους ανιχνευτές σου μέσα στον πάγο, στο ενάμιση χιλιόμετρο και το στρέφεις να κοιτάει κάτω. Δηλαδή δεν θες [0:33:50] Προσοχή, ναι. [0:33:51] ούτε καν την ατμόσφαιρα, δεν θες ούτε καν την επιφάνεια. Κοίτα, επόμενα βήματα είναι ότι το ίδιο το IceCube, ε, είναι σε στάδιο ανάπτυξης, εξέλιξης, δηλαδή πηγαίνει τώρα για IceCube Gen 2, το οποίο σημαίνει [0:34:10] Α, οκέι. [0:34:10] αναβάθμιση. Ε, στην, στο βόρειο ημισφαίριο τώρα, στο, στη Μεσόγειο θάλασσα, υπάρχει το πείραμα το οποίο ονομάζεται KM3Net, το οποίο και αυτό είναι χιλιόμετρο επί χιλιόμετρο επί χιλιόμετρο. [0:34:27] Α, αντίστοιχο είναι και αυτό με ανιχνευτές στο νερό. [0:34:30] Ακριβώς. [0:34:30] Στη Σαρδηνία δεν είναι αυτό? [0:34:32] Είναι 2 διαφορετικά sites. Το ένα είναι κοντά στην Ιταλία, το άλλο είναι κοντά στη Γαλλία. Ε, αν δεν κάνω λάθος, αυτό κοντά στη Γαλλία θα λειτουργήσει για μικρότερο χρονικό διάστημα από ό,τι το άλλο στην Ιταλία. Μπορεί να είναι και ανάποδα, δεν θυμάμαι τώρα ακριβώς. Ε, πάντως το Game 3Net, ναι, έχει, έχουνε σκοπό να είναι full λειτουργικό το 30, αλλά προφανώς έχουνε ξεκινήσει τις, ε, τις, την εγκατάσταση, την, όλες τις δουλειές χρόνια τώρα και είναι πλέον ενάμισης χρόνος, αν δεν κάνω λάθος, που έχουνε και το πρώτο αστροφυσικό αποτέλεσμα. [0:35:11] Μχμ. [0:35:11] Δηλαδή με λίγα, δεν είναι σε full capacity, αλλά και πάλι κατάφεραν, είχανε παρατηρήσει ένα αστροφυσικό νιουτρίνο, που μάλιστα είναι και το πιο ενεργητικό νιουτρίνο που έχει παρατηρηθεί ποτέ. [0:35:25] Μχμ. [0:35:26] Ε, δυστυχώς δεν υπάρχει επιβεβαίωση από το IceCube. Δηλαδή θα ήταν τέλειο αν και τα 2 πειράματα την ίδια χρονική στιγμή είχανε την ίδια, ε, παρατήρηση. Δεν έγινε κάτι τέτοιο. [0:35:37] Αυτό το νομίζω το είχαμε πει και εμείς. Τανε το πιο ενεργητικό νετρίνο στην ιστορία, 200 Πέτα ηλεκτρονβότ. Πόσα μηδενικά είναι αυτό τώρα στο Πέτα? Δεν ξέρω. Το 15 το… [0:35:50] 15. Ναι. [0:35:51] Ναι. [0:35:52] 15. Ε, και εντάξει, προφανώς υπάρχουν και άλλα πειράματα και στη Ρωσία και στη και στον Καναδά, τα οποία στην ουσία αυτό που θέλουν να πετύχουνε πολύ μεγάλο όγκο για να μπορέσουν να έχουνε καλύτερη παρατήρηση. [0:36:11] Οκέι, μάλιστα. Όσο μεγαλύτερο, όσο μεγαλύτερο, βασικά όσο καλύτερο, όσο πιο πολύ όγκο έχει αυτό το πείραμα. [0:36:19] Ναι. [0:36:19] Τόσο πιο καλή ακρίβεια έχει. Οκέι. Είναι δύσκολα αυτά. Ακόμα και ένα χιλιόμετρο εμένα μου φαίνεται τεράστιο. Δηλαδή ένα χιλιόμετρο ανιχνευτά σε αυτές τις συνθήκες, ξέρεις, δεν είναι στην επιφάνεια. Δύσκολα πράγματα, ρε παιδί μου. Και δεν είναι, και είναι πλέγμα, έτσι; Δεν είναι ότι είναι 4 στις 4 γωνίες, ξέρω γω, και απλά δεν το βάζουν κάτω. [0:36:43] Ναι, ναι. Μμ. Και σκέψου τώρα να πρέπει να το στείλεις όλο αυτό τώρα στην Ανταρκτική. [0:36:49] Ναι. [0:36:49] Καλά, όχι ότι στη θάλασσα είναι πιο εύκολα, ότι είναι καλύτερα, γιατί όλα αυτά πρέπει να τα βάλουνε μες στο νερό, αλλά να τα σταθεροποιήσουνε κάπως. [0:36:57] Μμ. [0:36:58] Οπότε σκέψου τι ανάλυση σήματος πρέπει να έχεις, να τρέχει όλη την ώρα για να μπορείς, ξέρεις, να ξέρεις ακριβώς με τεράστια λεπτομέρεια πού βρίσκεται το πείραμά σου. [0:37:10] Ναι, ναι. [0:37:10] Και δεν το παρέσυρε το ρέμα. [0:37:14] Αυτό το ευρωπαϊκό νομίζω είναι καλύτερο, είναι λίγο πιο ευαίσθητο από την άποψη ότι, όχι πιο ευαίσθητο, επειδή είναι νερό και όχι πάγος, που έχει και άλλα πράγματα μέσα το νερό, έχει μεγαλύτερη πιθανότητα να ανιχνευτεί, να σκεδαστεί κάποιο νετρίνο. Ε, αλλά από την άλλη αυτά τα έξτρα πράγματα που έχει η θάλασσα, μόρια, άλγοι, ξέρω γω τι, δημιουργούν επιπλέον πηγές θορύβου. Οπότε είναι μία η άλλη. Ε… Αυτά, ναι. Δεν ξέρω αν έχουμε κάτι άλλο να πούμε. [0:37:55] Β-βέβαια, επειδή προηγουμένως είπα ότι δεν μπορείς να στείλεις αυτούς τους ανιχνευτές στο διάστημα, δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουνε προσπάθειες μελέτης νιουτρίνων, πάλι με έμμεσο τρόπο, όχι άμεσα, από το διάστημα. Υπάρχει αυτό το πείραμα, κοίτα να δεις πώς λέγεται τώρα, από Αίμα, αν δεν κάνω λάθος, το οποίο είναι satellite, το οποίο κοιτάει την, κοιτάει προς την Γη, ε, αλλά σε τέτοια γωνία ώστε αν έρθει ένα νιουτρίνο και σχεδαστεί καθώς προσπαθεί να διαπεράσει ένα βουνό, για παράδειγμα, τα προϊόντα θα συνεχίσουνε, θα διαπεράσουνε το βουνό και αν καταλήξουν στο ποέμα, θα μπορέσει το ποέμα να εντοπίσει αυτό το σήμα. Άρα κάνει, ας πούμε, μελέτη νιουτρίνος. [0:38:47] Οκέι, ενδιαφέρον και αυτό, ναι, ενδιαφέρον, ναι. [0:38:50] Λες, ε, επόμενο Νόμπελ νιουτρίνος. [0:38:52] Με τη γη σαν ασκεταστεί πάλι, ναι. Μάλιστα. [0:38:56] Οκέι, δεν το ήξερα καν αυτό. Τι είναι αυτό; Ποια χώρα είναι, ξέρουμε? [0:39:00] Ποέμα είναι Γαλλία-Κίνα, αν δεν κάνω λάθος. [0:39:06] Μμ. [0:39:06] Ή μπορεί να το μπερδεύω με το Grant τώρα, το οποίο είναι ράδιο αντένας πάνω στο βουνό, πίσω από άλλο βουνό, το οποίο είναι υπό κατασκευή στην Κίνα. Άρα θα ‘ρθει ένα νιουτρίνο, θα περάσει τα Ιμαλάια και στο επόμενο βουνό από πίσω έχουνε βάλει ραδιοαντένας για να μπορέσουν να το, να εντοπίσουν τα προϊόντα. Αυτό όμως είναι για Cherenkov radiation, έτσι; Ναι, ναι, ναι, και το Ποέμα και η ίδια, η ίδια τεχνική είναι, ναι. Ναι. Δεν ξέρω, καλά Άκυρο, εκείνο το CTA άμα άνοιξε στη Χιλή ήτανε, τώρα το φτιάχνανε, αλλά το στην Για να τρύνουν και αυτό. [0:39:44] Αυτό ήταν γενικά cosmic craze, αλλά που θα γεμίζανε όλο το βουνό πάνω, πάρα πολλά, ε, πολλούς ανιχνευτές. [0:39:55] Anyway. [0:39:55] Οκέι. [0:39:56] Το βουνό δεν θα το γεμίσουνε εν τέλει, αλλά έχει ξεχει- νομίζω είναι κάνα χρόνο τώρα που έχει ξεκινήσει και προχωράει η όλη διαδικασία, αλλά διαφήμιζαν πάρα πολύ, ξέρεις, ότι φτιάξαμε πλέον τον δρόμο για να φτάσουμε εκεί. [0:40:08] Μμ. [0:40:08] Το οποίο όντως, άμα το σκεφτείς, εμείς τώρα μιλάμε για ανιχνευτές, Ανταρκτική, με μια έτσι πολύ ελαφριά, ότι ναι, ανιχνε- σκέψου τώρα στη δεκαετία του ‘80 ο Francis Halse να έκανε στα στο back of the envelope calculation ότι τι θα συνέβαινε αν αντί για νερό ήτανε πάγος; Α, λες να μπορούσαμε να στείλουμε ένα στην Ανταρκτική. Και να γίνεται αυτό χρόνια αργότερα. Το ίδιο είναι και σε πολύ πιο απλά πράγματα, όπως το ότι ναι, θέλουμε να βάλουμε ένα τηλεσκόπιο πάνω στο βουνό. Χρειαζόμαστε δρόμο για αρχή. [0:40:43] Καλά, ναι. Άστο. Ε… Είναι… Εντάξει, τώρα αυτό είναι εκτός επεισοδίου, αλλά είναι βασικός λόγος που υπάρχουν όλα αυτά τα τηλεσκόπια στη Χιλή, τέτοια, γιατί έχει φτιαχτεί και όλη η υποδομή. Οι δρόμοι, οι οπτικές ίνες για εκατοντάδες χιλιόμετρα οπτικές ίνες που έχουνε περαστεί για τη, για τα δεδομένα, ε, ηλεκτρικό ρεύμα να έχουν. [0:41:14] Ρεύμα, ναι, ναι, εννοώ. [0:41:15] Οπότε… Ε, είναι σημαντικό. [0:41:19] Οκέι. [0:41:22] Ωραία. [0:41:22] Ωραία, εντάξει. [0:41:23] Αυτά για το Νόμπελ. [0:41:24] Ναι, ναι. [0:41:25] Εδώ θα ‘μαστε και του χρόνου, όπως κάθε χρόνο να πούμε το επόμενο Νόμπελ. [0:41:28] Πώς το βαθμολογούμε το Νόμπελ αυτό; Εντάξει, μας αρέσει, δεν μας αρέσει; Πώς το βάζουμε? [0:41:35] Ε, δεν θα τού ‘βαζα πάνω από 7. [0:41:37] Ναι, 7 στα 10 στο… [0:41:39] Ε, μη σου πω και 6. Με την έννοια ότι είναι κουλ, αλλά δεν είναι κάτι που δεν ξέραμε. Και κάτι που λίγο με χαλάει είναι ότι κατά κάποιο τρόπο το πήρε το πείραμα. Δηλαδή είναι σαν να πάρει το James Webb, ο PI του James Webb, ξέρω γω, ε, Νόμπελ για κάποια ανακάλυψη. Δεν ξέρω. Εντάξει, δεν είναι και εκείνο το machine learning που ήταν prophecy, ποτέ ήτανε, που εντάξει, δεν ήτανε καν φυσική. [0:42:09] Α, και ήτανε μη-μηδ- ένα στα δέκα. Ναι. [0:42:12] Ναι. Αλλά εντάξει. Δεν είναι, δεν είναι scam, εννοώ, είναι legit, οπότε θα του, ας πούμε, και 6-7, κάπου εκεί. [0:42:19] Ναι. Κοίτα, είναι καλό αποτέλεσμα σίγουρα, ενώ είναι ενδιαφέρον. [0:42:22] Ε ναι, γιατί εντάξει, δεν μπορείς να βάλεις 8 και 9 όταν έχουμε παλιά ανακαλύψει σωματίδια, καινούργια φυσική, ξέρω γω, πριν 100 χρόνια και τέτοια. Αυτά είναι τα… [0:42:30] Δεν μπορεί να μπει πιο πάνω από την ανακάλυψη του νετρίνο. Ναι, ακριβώς. Ναι. [0:42:38] Κοίτα, εγώ θα του έβαζα λίγο παραπάνω, αλλά είμαι τελείως biased λόγω του χώρου. [0:42:42] Γιατί το λασπομεύω αυτό. [0:42:47] Αλλά δεν είναι μικρό πράγμα. Αλλά προφανώς ναι, πρέπει να δοθούν όλα τα credits σε όλο το, σε όλους όσους ε… [0:42:54] Ναι, πολύς κόσμος, πολύ κόσμος, ναι. [0:42:58] Ωραία. [0:42:59] Μάλιστα. Ωραία, παιδιά. Ευχαριστούμε, Δημήτρη. [0:43:03] Εγώ ευχαριστώ. [0:43:04] Ευχαριστούμε, ναι. Ωραία το… και είχαμε πει να τον φέρναμε και τον Δημήτρη πάλι, αλλά τελικά έκατσε το Νόμπελ τώρα, τακ, με τη μία. [0:43:12] Έκατσε κέντε. [0:43:14] Ο resident neutrino expert, ξέρεις. [0:43:17] Του podcast. [0:43:19] Ναι. [0:43:20] Ωραία. [0:43:21] Οκέι. [0:43:21] Μια χαρά. [0:43:22] Γεια. [0:43:23] Γεια χαρά. Θα το κάνουμε και travel podcast τώρα για το… [0:43:40] Ε, πρέπει. Για το κοινό μας. [0:43:43] Για το… Ε, Δημήτριος, ξέρεις ότι είναι πα- έχουμε ένα, θα βγάλουμε ένα spin-off podcast κάποια στιγμή με όλα τα ταξίδια που πάμε και τα σχόλια για τις χώρες. [0:43:54] Α, ναι, πρέπει. [0:43:55] Οπότε… Ε, για πες τώρα από εκεί που είσαι εσύ στο… Είχαμε και την Σοφία Ντιγκιούσου πέρυσι τα Χριστούγεννα, που είχαμε, είχε ζήσει και αυτή στο Ντουμπάι για κάνα χρόνο, 2, και μας έλεγε και αυτή, δούλευε στην Google, πώς ήταν η ζωή εκεί. Τώρα εσύ είσαι στο Αμπουδαμπί. [0:44:17] Ναι. [0:44:18] Ε, πες και τις δικές σου εντυπώσεις, ξέρω γω, σε σχέση με Ευρώπη. [0:44:25] Είναι, είναι διαφορετικό. Είναι δύσκολο να κάνεις τη, τη σύγκριση, γιατί είναι αυτό που σου έλεγα προηγουμένως. Εγώ που είμαι σε πανεπιστήμιο, αμερικάνικο ειδικά, είναι πάρα πολύ international, ε, δεν μου λείπει τίποτα. Τα ‘χω όλα, ό,τι μου χρειάζεται, υπολογιστές, χώρους, γραφεία. Ε, καλά, internet λίγο έχουμε θέμα εδώ μέσα, τέλος πάντων. Εμ… Το θέμα είναι ότι η-υπάρχει τεράστια ανομοιομορφία, άμα είναι αυτή η λέξη, όταν βγαίνεις εκεί έξω και βλέπεις, ας πούμε, πραγματικά χιλιάδες εργαζομένους, ε, για να χτίζουνε δρόμους. Το Αμπουτάμπ είναι και αυτό σε στυλ το Ντουμπάι. Το Ντουμπάι νομίζω έχει ο κόσμος, εγώ τουλάχιστον σίγουρα έχω πάει, αλλά και ο κόσμος λίγο καλύτερη ιδέα. Ουρανοξύστες μέσα στην έρημο. Έχει και μια παλιά πόλη λίγο, αλλά δεν μας απασχολεί και πολύ, αλλά ήτανε… ήταν χωριό, ας πούμε, μέχρι που αποφασίσανε να το δημιουργήσουνε έτσι σαν κέντρο. Το Αμπουτάμπ είναι παρόμοιο και αυτό, έτσι μοντέρνα κτίρια μέσα στην έρημο και… Ναι. [0:45:32] Είναι ακριβώς το ίδιο. Σκέψου είναι πάρα πολύ, μιλάμε για ένα κράτος, άρα και οι πόλεις αυτές είναι πάρα πολύ νέες, 50 χρόνια. [0:45:40] Μμ. [0:45:40] Δηλαδή πέρσι νομίζω γιορτάζανε τα 50 χρόνια. Εμ… Έχουνε στο κεν- δεν υπάρχει κέντρο, δεν είναι όπως στην Ευρώπη που λες ότι το ιστορικό κέντρο. Γιατί εδώ πέρα ξέρεις, είναι το Αμερικάνικο. Έχει ένα mall εδώ, ένα mall παρακάτω, ένα mall λίγο παραπέρα. Εδώ, εν τω μεταξύ, είναι και γεμάτο στα νησιά. Τα πιο πολλά νησιά είναι ψεύτικα. Έχουνε φέρει άμμο από αλλού. Στην αρχή φέρνανε άμμο από την έρημο. Μετά πλακώσανε οι Ευρωπαίοι μάλλον, οι Ιταλοί και οι Έλληνες, που δεν τους αρέσει αυτή η άμμος και αρχίζουν και φτιάχνουνε τα νησιά τώρα με αληθινή άμμο. Άμμο εννοώ αυτή που έχουμε και εμείς δίπλα στη θάλασσα. [0:46:21] Από παραλία, από νεκρά ψάρια. [0:46:25] Οπότε βλέπεις, ξέρω γω, διαφημίζουν εδώ πέρα ότι η παραλία Σαντιάτ που έχει φυσική άμμο. Δεν έχει άμμο. Δηλαδή τους αρέσει αυτό το λίγο, ξέρεις, το φανταζί, το λίγο το μεγάλο, το πιο γρήγορο, το καλύτερο, το… Και όλο αυτό προφανώς το στηρίζει ένα τεράστιο ποσοστό πληθυσμού που είναι από Ινδία, Πακιστάν, Φιλιππίνες, που έρχονται εδώ, τους παίρνουν τα διαβατήρια και δουλεύουνε 24/7 για 500 ευρώ, ξέρω γω, και αν. [0:46:56] Οκέι. [0:46:57] Για να τα χτίζουνε, μένουνε 10-10 και όταν μαζέψουν λεφτά φεύγουνε. Οπότε… [0:47:02] Και αυτή είναι εμφανής η διαφορά, ε? Δηλαδή… [0:47:04] Είναι εμφανής. Εγώ σου λέω με το που μπήκα… [0:47:06] Το νιώθεις. [0:47:06] Ναι, ναι, ναι. Πέρυσι μου είχανε διαμέρισμα τον πρώτο, τον πρώτο μήνα. [0:47:12] Μχμ. [0:47:12] Και εγώ ξέρεις, βλέπω, ρε παιδί μου, 12 το μεσημέρι να έρχεται το, ακριβώς από κάτω, να χτίζουνε εθνική οδό. Πολύ μεγάλο δρόμο τέλος πάντων. Δεν ξέρω αν είναι εθνική οδός, αλλά μιλάμε τώρα για αυτοκινήτο δρόμο. [0:47:23] Κάποιο λεωφόρο μεγάλο, highway. [0:47:24] Ναι, highway με 3 λωρίδες. Για Ελλάδα αυτό είναι εθνική οδός. Και να έρχεται το λεωφορείο 12 το μεσημέρι, να παίρνει τον κόσμο που δούλευε και να λέω, δες τα μωρέ, τι καλά που είναι, τα παίρνουνε με το λεωφορείο, να μην ζορίζονται μες στην μες στη ζέστη. Ανεβαίνουν αυτοί και έρχεται το επόμενο λεωφορείο να αδειάσει τους επόμενους εργαζομένους. Δεν σταματάνε να δουλεύουνε. 24/7. [0:47:49] Οκέι. Ναι, ναι. [0:47:51] Απλά με άλλες με άλλες βάρδιες. Ό,τι θες, delivery και αυτό και αυτό almost 24/7. [0:47:59] Οκέι. [0:47:59] Δηλαδή εγώ ντρεπόμουν να παραγγείλω πράγματα στην αρχή και πλέον είμαι σε φάση, τι χρειάζομαι; Νερό; Α, θα κάνω delivery μπουκάλια νερό. [0:48:09] Οκέι. [0:48:10] Το συνηθίζεις, δηλαδή. [0:48:12] Ναι. Είναι έτσι οπότε… [0:48:14] Την έχεις συνηθίσει; Ναι. [0:48:16] Α, sorry. [0:48:19] Ε, για disaster την έχεις συνηθίσει εκεί; Εντάξει, είσαι… [0:48:22] Ναι. Εντάξει, δεν μπορείς να κάτσεις έξω με τις ώρες. Όταν έχει πολλή υγρασία είναι αποπνικτικά, είναι σάουνα. Όταν δεν έχει υγρασία, μιλάμε για 40 βαθμούς. Δεν κάθεσαι στον ήλιο στους 40 βαθμούς. [0:48:33] Αλλά έχει κλιματισμό, φαντάζομαι. Εντάξει, όλα τα κτίρια μέσα είναι κομπλέ. [0:48:37] Ναι, ναι. Παντού. Εεε, να μπαίνεις μέσα με, να θες ζακέτα. [0:48:41] Ναι. Είναι αμερικάνικη η συνήθεια. [0:48:43] Τελείως αμερικάνικο σύστημα. Ναι, ναι, ναι. Ναι, ναι. Εδώ δεν τους καίει και τίποτα, δεν τους κοστίζει το να… Οπότε είναι σε φάση όλα στο… Πέρυσι έμπαινα στην πολυκατοικία, είχε 16 βαθμούς. Στην πολυκατοικία μέσα. Είμαι σε φάση να ανοίξω την πόρτα, να μην βάλω το δικό μου air condition, να ανοίξω την πόρτα, να ‘ρθει, ξέρεις. [0:49:03] Η τροφιά. Το έχω σκεφτεί κι εγώ εδώ αυτό. Γιατί είναι κάπως έτσι, ότι μπαίνεις στην πολυκατοικία και έχει ψόφο και μετά… Ναι, έχει, ξέρω γω, έξω 30, έχει στο σπίτι μου 26 και στην πολυκεντρική έχει 19. Οπότε μπορώ απλά να πεις ότι… Ναι. Μάλιστα. Και πώς είναι εκεί το πανεπιστήμιο, όλα smooth, ξέρω γω? [0:49:26] Ναι, το πανεπιστήμιο. [0:49:27] Δεν ξέρω αν έχετε και φοιτητές. Μου ‘πες πριν ξεκινήσουμε να γράφουμε ότι δεν κάνεις μαθήματα και τέτοια, αλλά δεν ξέρω αν έχεις τίποτα να επιβλέπεις κάποιον. Έχει π.χ. μεταπτυχιακά προγράμματα διδακτορικά ή είναι μόνο postdoc και προπτυχιακή π.χ. Ε, το συγκεκριμένο παράρτημα έτσι του NYU που είναι… [0:49:46] Ναι, έχει, έχει πολλούς postdoc. Η διδακτορική σου είπα είναι… Η διδακτορική δεν είναι πάρα πολύ, ναι, η πιο πολύ είναι η πιο engineering. [0:49:55] Μχμ. [0:49:57] Εμ, άρα ας πούμε στο αντικείμενό μας έτσι λίγο πιο θεωρητική τώρα και αστροφυσική. Δηλαδή άμα πάνε προς άστρο, θα πάνε για Mars exploration, lunar exploration. [0:50:09] Planetary science και τέτοια πράγματα. [0:50:11] Ναι, ναι, ναι. Δεν θα πάνε τόσο σε θεωρητική. [0:50:13] Αστροφύβιξη, ναι. [0:50:17] Εμ, γενικά έχει πολλούς φοιτητές, πολλούς προπτυχιακούς και προς δόκ. Είναι ντόπιοι ή απ’ έξω; Πώς πάει εκεί το… τι κόσμο βλέπεις? [0:50:30] Έχει, έχει πραγματικά από παντού. [0:50:34] Οκέι. [0:50:34] Πραγματικά. Έχει, έχουν αρχ- προσπαθούν να αυξήσουνε λίγο το, το ποσοστό των ντόπιων, αλλά έχουνε πραγματικά από παντού. Δηλαδή έχω γνωρίσει κόσμο από μέρη που έλεγα ότι… ξέρεις, τα, τα, τα φουλ τα, τα ρατσιστικά, άμα δεν έχεις ταξιδέψει, Τζαμάικα, είμαι σε φάση, Τζαμάικα, τι λες τώρα? [0:50:53] Όπως λέω κι εγώ, χώρες που αν έχουνε πάνω από 10 άτομα αποστολή στους Ολυμπιακούς Αγώνες. Αυτό. [0:50:59] Μπράβο. [0:51:00] Αυτό. [0:51:01] Ναι. Ε, πραγματικά πολύ, πολύ ωραία. [0:51:07] Ε, αλλά αγγλικά έτσι χρησιμοποιείς παντού, φαντάζομαι. [0:51:10] Ναι, ναι, ναι, ναι. Όλα είναι μόνο αγγλικά. [0:51:15] Οκέι. Και πόσα χρόνια θα κάτσεις εκεί? [0:51:18] Το συμβόλαιο είναι για 3 χρόνια. [0:51:21] Οκέι. [0:51:21] Εμ. [0:51:22] Έχεις άλλα 2 χρόνια χοντρικά. [0:51:23] Έχω άλλα 2 χρόνια, ναι. Γενικά εντάξει, θα ήθελα ας πούμε κάτι μετά, λίγο πιο μόνιμο, γιατί αυτή η νομαδική ζωή από μέρος σε μέρος πόσο να τραβήξει. [0:51:34] Ισχύει. [0:51:35] Ε, αλλά ναι, όσο είμαι εδώ, ξέρεις, θέλω να το, να το ευχαριστηθώ. Έχει προβλήματα, ας πούμε, ότι δεν είναι όπως στην Ευρώπη. Στην Ευρώπη λες ότι θα πάρω το τρένο, θα πάω να δώσω μια ομιλία σε μία ώρα από τρένο. Εδώ δεν έχει κάτι. [0:51:51] Ναι, ξέρω, ήταν όπως στη Χιλή που έπρεπε να κάνεις, να μπεις αεροπλάνο για να έχεις κάποια διασύνδεση με κάποιον άλλον. [0:51:57] Μπράβο, ναι, ναι. Το κοντινότερο είναι 4 ώρες με το αεροπλάνο, ξέρω γω, κάτι τέτοιο. [0:52:01] Έχει, δεν έχει καλή πυκνότητα από κέντρα έτσι ερευνητικά, είναι λίγα. [0:52:06] Ναι. Το καλό είναι ότι εντάξει, έχεις απευθείας σύνδεση με την Αθήνα, βολικό. [0:52:11] Ισχύει. [0:52:11] Και… πόσες ώρες είναι η πτήση; 3 ώρες? [0:52:15] Όχι, όχι, τεσ- 4,5. Για Αθήνα νομίζω είναι 4,5. [0:52:18] Α, είναι.

Σε αυτό το επεισόδιο

Δημήτρης Κάντζας
Δημήτρης Κάντζας Αστροφυσικός